Çocuklarda Makas Kullanma Becerisi: Yaşa Göre ve Nasıl Öğretilir

Üç yaşındaki bir çocuğa makas veriyorsunuz ve çok erken olup olmadığını merak ediyorsunuz. Ya da dört yaşındaki çocuğunuz kesikler atabiliyor ama bir çizgiyi henüz izleyemiyor ve bunun tipik olup olmadığını bilmek istiyorsunuz.

Bu rehber, resmî kaynakların makas ve yaş hakkında söylediklerini verir ve neleri atladıkları konusunda dürüsttür. Her kesme adımı için bir yaş atayan yetkili, adım adım bir çizelge yoktur; izleyen öğretme sırası bizim önerimizdir ve yaş içermez. Kaynakların hepsi Amerika Birleşik Devletleri’ndendir.

Çocuklar hangi yaşta makas kullanmaya başlar?

Kaynaklar ilgiyi ve kullanımı yaklaşık 3 yaşta başlayan, 4 ve 5 yaşta daha fazla denetime ulaşan bir süreç olarak anlatır. AAP çocukların tipik olarak neler yaptığını anlatırken Head Start okul öncesi programlar için hedefler koyduğundan, aşağıdaki her satır kendi kaynağını belirtir.

CDC’nin 2 ile 5 yaş arası gelişim listelerinde makas ya da kesmek geçmez. Yani bunun için bir CDC ölçütü yoktur ve buradaki hiçbir şey bir CDC gelişim maddesi olarak okunmamalıdır.

Neden kesiklerden, çizgilerden ve eğrilerden oluşan bir yaş çizelgesi yok?

CDC, AAP ve Head Start sayfalarını taradık ve kesikler, düz çizgiler, eğriler ve şekiller için bir yaş atayan resmî bir çizelge bulamadık. Bu tür çizelgeler terapi ve öğretmenlik bloglarında vardır, ama birbirinden farklıdırlar ve doğrulayamadık.

Kaynakların farklılaştığı bir nokta var: Head Start, 48 ile 60 ay aralığında şekil kesmekten ve 60 aya kadar bir örnek olarak çizgi boyunca kesmekten söz eder. Bu da önce çizgiler, sonra şekiller şeklinde resmî bir sıra olduğunu söyleyemeyeceğimiz anlamına gelir. Bu sıra bizim öğretme önerimizdir. Çocuğunuz bir adımı atlarsa ya da daha hızlı giderse, buradaki hiçbir şey bunun bir sorun olduğunu söylemez.

Kesmeyi hangi sırayla öğretebilirsiniz?

Denenecek yaygın bir sıra, en kolay kesiklerle başlamak ve her adımı biraz daha zorlaştırmaktır. Bu bizim önerimizdir ve yaş içermez. Çocuğunuz mevcut adımı rahatlıkla ve keyifle kesiyorsa bir sonrakine geçin.

Pipetler hakkında bir söz: pipet kesmek birçok küçük parça üretir. Küçük parçalar 3 yaşından küçük çocuklar ve hâlâ ağzına bir şeyler götüren her çocuk için boğulma riskidir; bu yüzden pipetleri artık bunu yapmayan çocuklara bırakıyoruz ve parçaları hemen süpürmenizi öneriyoruz.

Güvenlik: AAP’nin ifadesi yakından gözetlemektir. Çocuğunuzun yanında kalın, çocuklara uygun güvenli makas kullanın, yalnızca kağıt ya da oyun hamuru kesin ve etkinlik bittiğinde makası kaldırın.

Çocuğa makası tutmayı nasıl öğretirsiniz?

Hiçbir resmî kaynak bir makas kavrayışı anlatmaz; bu yüzden aşağıdakiler bizim önerimizdir. Gösterilmesi yaygın bir yol başparmak yukarıda tutuştur:

1. Başparmak küçük halkaya girer ve yukarıyı gösterir.
2. Bir ya da iki parmak büyük halkaya girer, diğer parmaklar içeri katlanır.
3. Yardımcı el kağıdı tutar ve çocuk keserken çevirir.
4. Önce havada aç kapa yapın, sonra bir oyun hamuru yılanı kesin, sonra kağıdı.

Hatırlatma olarak “başparmak yukarı” diyebilirsiniz. Çocuğunuz solaksa, sol el için yapılmış bir makas deneyin ve kesmenin daha kolay gelip gelmediğine bakın. Bu konuda resmî bir kaynak bulamadık; bu bir kural değil, bir denemedir. Makasın ele uyup uymadığını kontrol edin: çok büyük halkalar ya da sert bıçaklar herhangi bir çocuk için kesmeyi zorlaştırır. AAP’nin kullandığı ifade olan çocuklara uygun güvenli makası seçin ve kolayca açılıp kapandığını görmek için önce kendiniz bir kağıt üzerinde deneyin.

Makas uzun süre çocuğunuz için çok zor görünüyorsa, CDC’nin her endişe için önerisi çocuğunuzun doktoruyla konuşmak, endişelerinizi paylaşmak ve gelişimsel tarama sormaktır.

Okul öncesi çocuklar için iyi kesme etkinlikleri nelerdir?

Yukarıdaki sıraya uyan kesme etkinlikleri şunlardır. Bunlar bizim önerimizdir.

• Bir oyun hamuru yılanını parçalara ayırın, sonra parçaları tekrar yuvarlayıp birleştirin.
• Kağıt şeritler kesin ve bir kağıt zincire yapıştırın.
• Sayfanın bir yanından öbür yanına kalın bir boya kalemi çizgisi boyunca kesin.
• Bir tekne resminin altına dalgalar yapmak için dalgalı bir çizgi kesin.
• Işınlı bir güneş yapmak için bir kağıt tabaktan daire kesin.
• Büyük bir şekil kesin ve bir resme yapıştırın.

Fine Motor Skills Bundle’ımızda 40 sayfalık bir Scissor Skills bölümü vardır: kesik şeritleri, düz, zigzag, dalgalı, kale ve tümsekli çizgiler, spiraller, eğriler, şekiller, saç kesimleri, aslan yelesi, güneş ışığı ve kes-yapıştır resim bulmacaları. Yazdırılabilir sayfaların hepsi İngilizcedir.

Daha büyük bir okul öncesi seti hazırlıyorsanız, Ultimate Preschool Mega Bundle’ın 3.599 sayfası arasında 26 sayfalık bir Preschool Cutting Practice bölümü ve aynı 40 sayfalık Scissor Skills bölümü bulunur.

4 yaşındakiler tipik olarak hangi makas becerilerini gösterir?

Head Start 48 ile 60 ayda orta hassasiyet ve denetimle şekil kesmeyi hedefler; AAP ise 4 ile 5 yaş için güvenli makasla kesmeyi ve yapıştırmayı sayar. İkisi de bir geçme notu değildir. Hâlâ kağıt şeritleri kesen bir 4 yaşındaki çocuk hiçbir şeyde başarısız sayılmaz; Head Start çerçevesi, bir çocuğun herhangi bir yönden başarısız olduğu sonucuna varmak için asla kullanılmaması gerektiğini söyler.

Kendi planınız için, çocuğunuzun nelerden hoşlandığını işaretleyebileceğiniz basit bir kontrol:

• Oyun hamurunu ya da bir kağıt şeridi kesiyor
• Birkaç duraklamayla kalın düz bir çizgiyi kesiyor
• Yardımcı elle kağıdı çeviriyor
• Dalgalı bir çizgiyi ya da bir eğriyi kesiyor
• Basit bir şekli kesip çıkarıyor

Kesmenin diğer el becerileri arasında nerede durduğunu görmek için yaşa göre ince motor etkinlikleri rehberimizi okuyun. 4 yaşın neler bilip yapabildiği rehberimiz kesmeyi çizim, düğme ve kalem tutuşunun yanına koyar.

Kesme oturumunu nasıl yumuşak tutarsınız?

Kesme, çocuğunuz için oyun gibi kalmalıdır. Bunlar bizim önerilerimizdir: oturumu birkaç dakikayla sınırlayın, çocuğunuzun seçtiği renkli kağıdı kullanın ve sonucu bir şeye dönüştürün, örneğin kesilen şeritlerden bir zincir ya da bir resim. Kesikler çizgiden sapsa da düzeltmeyin; önemli olan makasın açılıp kapanması ve kağıdı tutan elin işe karışmasıdır. Çocuğunuz sıkılırsa ya da elleri yorulursa bırakın ve başka bir gün tekrar deneyin.

Sonra ne yapmalı?

1. Oyun hamuru ve çocuklara uygun makasla, çocuğunuzun yanında olarak başlayın.
2. Her seferinde birkaç dakika verin, çocuğunuz daha fazlasını isterken bırakın.
3. İlk adım kolay gelince kağıt şeritlere, sonra kalın çizgilere geçin.
4. Her oturumdan sonra makası kaldırın ve küçük kağıt parçalarını yerden toplayın.
5. Hazır kesme sayfaları için ince motor ve erken öğrenme yazdırılabilir sayfalarına göz atın (sayfa İngilizcedir).