Cách dạy bé hiểu bài đọc: các chiến lược cho lớp mẫu giáo đến lớp 3
Của nhóm Clipart ScoutCập nhật 10 phút đọc
Trả lời ngắn
Hướng dẫn thực hành năm 2010 của Viện Khoa học Giáo dục (IES, Mỹ) đưa ra năm khuyến nghị cho việc hiểu bài từ mẫu giáo đến lớp 3: dạy các chiến lược hiểu bài, dạy cách văn bản được tổ chức, dẫn dắt cuộc trò chuyện tập trung về nghĩa, chọn văn bản có chủ đích và làm cho việc đọc hấp dẫn. Ở nhà, điều đó nghĩa là hỏi trước, trong và sau khi đọc rồi trò chuyện về câu trả lời.
Ý chính
- Hướng dẫn của IES xếp việc dạy chiến lược hiểu bài ở mức bằng chứng mạnh, còn cách tổ chức văn bản và môi trường hấp dẫn ở mức trung bình.
- Đọc được chữ và hiểu chữ là hai kỹ năng khác nhau, và các bản tổng quan nghiên cứu coi chúng là các lĩnh vực riêng.
- Hãy hỏi trước, trong và sau khi đọc, và để bé tự giải thích bằng lời của mình.
- Chọn văn bản có chủ đích: ngắn, thú vị và hợp với điều bạn muốn luyện.
- Common Core của Mỹ mong bé lớp 2 đọc truyện và thơ ở khung lớp 2 đến 3, có hỗ trợ ở những văn bản khó nhất.
Trong trang này
Bé có thể đọc được mọi chữ trên trang mà vẫn nhún vai khi bạn hỏi chuyện gì đã xảy ra. Điều đó thường gặp và không có nghĩa là có gì đó sai. Nó chỉ có nghĩa là đọc được chữ và hiểu chữ là hai việc khác nhau.
Cách khắc phục chủ yếu là trò chuyện. Bài này theo năm khuyến nghị của một hướng dẫn thực hành năm 2010 từ Viện Khoa học Giáo dục (IES, thuộc Bộ Giáo dục Hoa Kỳ), và với mỗi khuyến nghị đều có lời giải thích đơn giản, câu bạn có thể nói và một ví dụ dùng truyện ngắn. Hướng dẫn này viết cho bé học đọc tiếng Anh ở Mỹ, nhưng ý tưởng hỏi và trò chuyện dùng được với mọi ngôn ngữ. Bài cũng có một bảng câu hỏi gợi ý và một phần về mong đợi ở lớp 2 và lớp 3 (7 đến 9 tuổi). Truyện ví dụ ở dưới viết bằng tiếng Việt cho dễ theo dõi.
Các chiến lược hiểu bài chính là gì?
Lời khuyên chính về chiến lược đến từ hướng dẫn thực hành của IES, Improving Reading Comprehension in Kindergarten Through 3rd Grade, xuất bản tháng 9 năm 2010. Hướng dẫn đưa ra năm khuyến nghị và xếp mức bằng chứng cho từng khuyến nghị.
| # | Khuyến nghị | Mức bằng chứng |
|---|---|---|
| 1 | Dạy bé cách dùng các chiến lược hiểu bài | Mạnh |
| 2 | Dạy bé để ý và dùng cách văn bản được tổ chức để hiểu và nhớ | Trung bình |
| 3 | Dẫn dắt cuộc trò chuyện tập trung, chất lượng về nghĩa của văn bản | Tối thiểu |
| 4 | Chọn văn bản có chủ đích để hỗ trợ việc hiểu | Tối thiểu |
| 5 | Tạo môi trường hấp dẫn, tạo động lực để dạy việc hiểu bài | Trung bình |
Hướng dẫn xếp khuyến nghị 3 và 4 ở mức bằng chứng tối thiểu, nên hãy coi hai điều đó là thói quen tốt, không phải công thức đã được chứng minh. Phần tiếp theo biến từng khuyến nghị thành điều bạn có thể nói với bé.
Làm thế nào để dạy từng khuyến nghị trong số năm điều ở nhà?
Hãy dùng một văn bản ngắn cho cả năm điều. Đây là truyện ví dụ dùng bên dưới:
Mai nhặt được một chiếc găng tay đỏ trên lối đi. Chiếc còn lại đã mất. Bé tìm dưới ghế đá và sau gốc cây. Rồi bé thấy một chú chó nhỏ ngậm thứ gì đó màu đỏ trong miệng. “Của tớ đấy!” Mai nói. Chú chó thả chiếc găng ra và vẫy đuôi.
1. Dạy các chiến lược hiểu bài
Chiến lược là điều người đọc làm có chủ đích để hiểu, như đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp hoặc kể lại văn bản. Khuyến nghị của hướng dẫn là dạy chiến lược, còn các ví dụ dưới đây là gợi ý của chúng tôi.
- Đoán trước: Trước khi đọc, cho bé xem tên truyện hoặc bức tranh. “Con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra?”
- Đặt câu hỏi khi đọc: “Mai tìm ở đâu đầu tiên?”
- Kể lại: Sau đó, “Con kể lại câu chuyện bằng lời của con nhé.”
Với truyện ví dụ, trước khi đọc bạn có thể nói: “Tên truyện nói về một chiếc găng tay. Có thể có chuyện gì không ổn?” Giữa chừng: “Mai đã tìm hai chỗ rồi. Bé còn có thể tìm ở đâu nữa?” Cuối cùng: “Kể cho mẹ nghe chuyện gì xảy ra, từ đầu nhé.”
Hãy nói to cả suy nghĩ của chính bạn. “Mẹ tự hỏi vì sao chú chó có thứ màu đỏ. Mẹ nghĩ đó là chiếc găng tay.” Bé sẽ học được rằng người đọc giỏi luôn suy nghĩ trong khi đọc.
2. Dạy cách văn bản được tổ chức
Chỉ cho bé thấy văn bản được xây dựng thế nào. Một câu chuyện có phần đầu, phần giữa và phần cuối. Một cuốn sách kiến thức có các đề mục, và mỗi đề mục cho biết phần tiếp theo nói về gì.
Với truyện ví dụ: “Ở đầu, Mai làm mất một chiếc găng. Ở giữa, bé đi tìm. Ở cuối, bé tìm thấy.” Bạn có thể vẽ ba ô trên giấy và nhờ bé điền vào. Với sách kiến thức, hãy chỉ vào một đề mục trước và hỏi, “Con nghĩ phần này sẽ cho mình biết điều gì?”
3. Dẫn dắt cuộc trò chuyện tập trung về nghĩa
Hãy hỏi một câu cần nhiều hơn một từ để trả lời, rồi lắng nghe. Ở lại với câu hỏi cho đến khi bé nói được bé nghĩ gì và vì sao.
Với truyện ví dụ: “Vì sao Mai nói ‘của tớ đấy’?” hoặc “Con nghĩ Mai cảm thấy thế nào khi thấy chú chó?” Rồi hỏi tiếp, “Điều gì trong truyện làm con nghĩ vậy?”
4. Chọn văn bản có chủ đích
Hãy chọn sách vì một lý do. Nếu bạn muốn luyện kể lại, chọn một truyện có đầu, giữa và cuối rõ ràng. Nếu muốn luyện đề mục, chọn một cuốn sách kiến thức ngắn. Giữ văn bản đủ ngắn để bạn trò chuyện về nó trong một lần ngồi.
Nếu bé đọc được dễ dàng, bạn có thể dành thời gian cho nghĩa. Nếu bé vấp ở nhiều từ, hãy cùng đọc to trước để việc giải mã không dùng hết sự chú ý của bé.
Bộ Reading Comprehension Passages K-3 của chúng tôi có các văn bản ngắn xếp theo trình độ. Cấp Level K có 80 đoạn một trang dễ giải mã, mỗi đoạn có ba câu hỏi và một sơ đồ tổ chức. Level 2 có 160 trang với 80 đoạn truyện và bài kiến thức, các từ cần biết và những trang câu hỏi về ý chính, bài học, sự thật và ý kiến, và đặc điểm nhân vật. Bộ này bằng tiếng Anh.
5. Làm cho việc đọc hấp dẫn
Giữ không khí yên tĩnh và nhịp độ thoải mái. Để bé tự chọn một số cuốn sách. Dừng lại cười khi có chỗ buồn cười. Một bé sợ câu hỏi sẽ thôi nghĩ về câu chuyện.
Mẹo: Mỗi cuốn sách chỉ hỏi hai hoặc ba câu. Một câu hỏi hay mà bé thích trả lời có giá trị hơn mười câu bé trả lời vội.
Nên hỏi bé những câu gì sau khi đọc?
Hãy dùng các câu hỏi gợi ý hợp với từng lúc: trước, trong và sau khi đọc. Đây là những gợi ý bạn có thể in ra và để cùng với sách.
| Khi nào | Câu hỏi gợi ý | Luyện điều gì |
|---|---|---|
| Trước khi đọc | Con nghĩ chuyện này nói về gì? Con đã biết gì về chuyện này? | Đoán trước và dùng điều đã biết |
| Trong khi đọc | Vừa xảy ra chuyện gì? Con nghĩ tiếp theo sẽ thế nào? Từ này nghĩa là gì? | Kiểm tra việc hiểu và nghĩa của từ |
| Sau khi đọc | Chuyện nói về ai? Đầu tiên, tiếp theo và cuối cùng chuyện gì xảy ra? Vì sao lại xảy ra? | Kể lại và nguyên nhân kết quả |
| Sau khi đọc | Nhân vật cảm thấy thế nào? Điều gì trong văn bản cho con biết? | Nghĩ về ý nghĩa và tìm bằng chứng |
| Sau sách kiến thức | Điều chính mà sách cho mình biết là gì? Một sự thật mới con học được là gì? | Ý chính và chi tiết |
Hãy bắt đầu với một câu từ mỗi hàng, đừng hỏi hết. Quá nhiều câu hỏi có thể biến một cuốn sách thành một bài kiểm tra.
Vì sao bé đọc được chữ mà không hiểu nghĩa?
Giải mã và hiểu bài là hai kỹ năng khác nhau, và một bé có thể mạnh ở kỹ năng này hơn kỹ năng kia. Kết luận của Hội đồng Đọc Quốc gia Mỹ, như được trình bày trong cuốn sách nhỏ Put Reading First, liệt kê phonics, đọc trôi chảy, từ vựng và hiểu văn bản là các lĩnh vực riêng. Hướng dẫn kỹ năng nền tảng của IES cũng tách việc giải mã từ và việc dạy ngôn ngữ học thuật thành các khuyến nghị riêng.
Nếu bé đọc được chữ nhưng không nói được chuyện gì đã xảy ra, đây là những điều bạn có thể kiểm tra:
- Nghĩa của từ. Hỏi nghĩa của vài từ trong văn bản. Từ vựng là một trong năm lĩnh vực, và một từ lạ có thể chặn cả một câu.
- Kể lại. Nhờ bé kể lại truyện bằng lời của mình. Nếu phần kể lại còn mỏng, hãy cùng đọc lại văn bản và dừng để trò chuyện.
- Nhịp độ. Một bé đọc từng chữ chậm có thể không còn sức chú ý cho nghĩa. Hãy đọc to văn bản một lần, rồi để bé tự đọc.
Hãy nói với giáo viên của bé điều bạn thấy. Họ thấy bé đọc mỗi ngày và có thể cho bạn biết đây là vấn đề từ vựng, vấn đề đọc trôi chảy hay một điều khác.
Với bé vẫn đang luyện giải mã, bài cách dạy bé tập đọc nói về các bước từ âm đến sách, và bài sight words tiếng Anh theo lớp nói về các từ thông dụng.
Bé lớp 2 và lớp 3 nên đọc những gì?
Common Core (bộ tiêu chuẩn mà nhiều bang của Mỹ dùng) đặt mục tiêu đọc cho từng lớp. Đó là những mong đợi cho cuối năm học, không phải bài kiểm tra cho một cuốn sách riêng lẻ.
- Lớp 1 (6 đến 7 tuổi): Kể lại truyện với các chi tiết chính và cho thấy hiểu thông điệp hoặc bài học trung tâm (tiêu chuẩn văn học lớp 1).
- Lớp 2 (7 đến 8 tuổi): Đến cuối năm, đọc truyện và thơ trong khung độ phức tạp của lớp 2 đến 3, có hỗ trợ khi cần ở đầu trên. Cùng khung và điều kiện áp dụng cho văn bản thông tin (tiêu chuẩn văn học lớp 2).
- Lớp 3 (8 đến 9 tuổi): Đến cuối năm, đọc độc lập và thành thạo truyện, kịch và thơ ở đầu trên của khung lớp 2 đến 3, và tương tự với văn bản thông tin (tiêu chuẩn văn học lớp 3).
Mỗi bang của Mỹ tự đặt tiêu chuẩn và một số bang đã viết lại Common Core, nên trường của bé có thể liệt kê các mục tiêu khác đi. Đây không phải quy định ở nước bạn.
Cho việc luyện ở lớp 2 và lớp 3, bộ Reading Comprehension and Grammar Bundle có 62 trang truyện lớp 2 kèm câu hỏi và, cho lớp 3, 25 truyện sáng tác và 25 bài kiến thức, mỗi bài có một trang câu hỏi, cùng một bộ 12 trang sơ đồ phản hồi bài đọc. Bộ này bằng tiếng Anh.
Nếu bạn chủ yếu làm việc với lớp 2, bộ Second Grade Worksheets Bundle có phần Reading Comprehension 62 trang với 60 truyện cấp 3 và câu hỏi, bên cạnh các phần khác của lớp 2. Bộ này cũng bằng tiếng Anh.
Việc nên làm tiếp theo
Nguồn tham khảo
- Improving Reading Comprehension in Kindergarten Through 3rd Grade, What Works Clearinghouse, Institute of Education Sciences (IES), Bộ Giáo dục Hoa Kỳ, 2010.
- Foundational Skills to Support Reading for Understanding in Kindergarten Through 3rd Grade, What Works Clearinghouse, Institute of Education Sciences (IES), Bộ Giáo dục Hoa Kỳ, 2016.
- Put Reading First: The Research Building Blocks for Teaching Children to Read, Partnership for Reading, third edition, 2001.
- Common Core State Standards for Mathematics and English Language Arts (official documents), National Governors Association Center for Best Practices and Council of Chief State School Officers.
- Grade 2 reading: literature standards (online copy of the Common Core standards), thecorestandards.org, bản sao không chính thức của bộ tiêu chuẩn.
- Grade 3 reading: literature standards (online copy of the Common Core standards), thecorestandards.org, bản sao không chính thức của bộ tiêu chuẩn.
- Grade 1 reading: literature standards (online copy of the Common Core standards), thecorestandards.org, bản sao không chính thức của bộ tiêu chuẩn.
Hướng dẫn này là thông tin chung cho ba mẹ và thầy cô, không phải lời khuyên chuyên môn.
